Η προστασία του περιβάλλοντος έχει καθοριστική σημασία για την ποιότητα ζωής των σημερινών και των μελλοντικών γενεών. Αυτό που ωστόσο αποτελεί πρόκληση είναι ο συνδυασμός της προστασίας του περιβάλλοντος με τη συνεχή οικονομική ανάπτυξη, με βιώσιμο μακροπρόθεσμα τρόπο. Η περιβαλλοντική πολιτική πρέπει να βασίζεται στην πεποίθηση ότι η ύπαρξη υψηλών περιβαλλοντικών προτύπων τονώνει την καινοτομία και τις επιχειρηματικές δυνατότητες. Η οικονομική, η κοινωνική και η περιβαλλοντική πολιτική είναι στενά συνυφασμένες μεταξύ τους.

Η επιλογές μας για το μέλλον

Η επιλογές μας για το μέλλον πρέπει να εστιαστούν στα παρακάτω:

• αλλαγή του κλίματος και υπερθέρμανση του πλανήτη
• φυσικά ενδιαιτήματα και άγρια πανίδα και χλωρίδα
• θέματα σχετικά με το περιβάλλον και την υγεία
• φυσικοί πόροι και διαχείριση των αποβλήτων

Όλα τα ζητήματα αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο θεματικών στρατηγικών, οι οποίες αφορούν τη ρύπανση του αέρα, την πρόληψη αποβλήτων και την ανακύκλωσή τους, το θαλάσσιο περιβάλλον, το έδαφος, τα φυτοφάρμακα, τη χρήση των πόρων και το αστικό περιβάλλον.

Πρέπει να τονίζουμε και να δώσουμε βαρύτητα στα παρακάτω:

• η ουσιαστική εφαρμογή των υφισταμένων περιβαλλοντικών νόμων
• η συνεκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (π.χ. γεωργία, αναπτυξιακή βοήθεια, ενέργεια, αλιεία, βιομηχανία, εσωτερική αγορά, μεταφορές)
• η ενεργός συμμετοχή των επιχειρήσεων και των καταναλωτών στην εξεύρεση λύσεων για τα οικολογικά προβλήματα
• η παροχή στους πολίτες των απαραίτητων πληροφοριών ώστε να κάνουν φιλικές προς το περιβάλλον επιλογές
• η αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τη σημασία που έχει η ορθολογική χρησιμοποίηση της γής για την προστασία των φυσικών ενδιαιτημάτων και τοπίων και για την ελαχιστοποίηση της αστικής ρύπανσης.

Τα θέματα που καλύπτονται ποικίλλουν από το θόρυβο μέχρι τα απόβλητα, από τα χημικά προϊόντα έως τις εξατμίσεις αυτοκινήτων και από τα ύδατα κολύμβησης έως το δίκτυο ευρωπαϊκής κλίμακας για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών καταστροφών, όπως είναι οι πετρελαιοκηλίδες και οι δασικές πυρκαγιές.

Πρέπει να προβληματιστούμε σχετικά με τις επιπτώσεις της ρύπανσης στην ανθρώπινη υγεία. Η υγεία μας επιβαρύνεται ολοένα και περισσότερο από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Πρέπει να βελτιώσουμε τις γνώσεις μας όσον αφορά τη σχέση υγείας-περιβάλλοντος με στόχο τη βελτίωση της προστασίας και της πρόληψης.

Σε γενικές γραμμές, πρέπει να εξασφαλίσουμε το ίδιο περίπου επίπεδο προστασίας σε όλη την χώρα, η δε πολιτική πρέπει να είναι αρκετά ευέλικτη ώστε να συνεκτιμά τις τοπικές συνθήκες και να αναγνωρίζει την ανάγκη επίτευξης ισορροπίας μεταξύ της περιβαλλοντικής προστασίας και της διατήρησης της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων σε διεθνές επίπεδο.

Ολόκληρη η πολιτική πρέπει να βασίζεται στην αρχή “ο ρυπαίνων πληρώνει”. Οι πληρωμές μπορεί να έχουν τη μορφή είτε επενδύσεων που είναι απαραίτητες για τη συμμόρφωση προς αυστηρότερα πρότυπα, είτε υποχρέωσης ανάκτησης, ανακύκλωσης ή διάθεσης των προϊόντων μετά τη χρήση τους, είτε φόρου που επιβάλλεται στις επιχειρήσεις ή στους καταναλωτές που χρησιμοποιούν μη οικολογικά προϊόντα.

Όταν οι κίνδυνοι που απειλούν το περιβάλλον είναι περισσότερο δυνητικοί παρά αποδεδειγμένα υπαρκτοί, η η πολιτεία πρέπει να εφαρμόζει την “αρχή της προφύλαξης”, δηλαδή να προτείνει μέτρα προστασίας αν ο κίνδυνος φαίνεται πραγματικός, ακόμα και αν δεν έχει αποδειχθεί βάσει επιστημονικών στοιχείων.

Καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος

Στο πλαίσιο της στρατηγικής της για την αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος με βάση το Πρωτόκολλο του Κιότο, η ΕΕ θέσπισε το πρώτο παγκοσμίως σύστημα εμπορίας εκπομπών. Οι κυβερνήσεις της ΕΕ καθορίζουν ποσοστώσεις για τις επιχειρήσεις στο βιομηχανικό και στον ενεργειακό τομέα με σκοπό τη μείωση των επιτρεπόμενων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που αποτελεί το κυριότερο αέριο του θερμοκηπίου. Οι επιχειρήσεις που δεν χρησιμοποιούν την ποσόστωσή τους μπορούν να την πωλήσουν σε επιχειρήσεις που την υπερβαίνουν και που θα ήταν κανονικά υποχρεωμένες να πληρώσουν μεγάλο πρόστιμο για την μη τήρηση του ανώτατου επιτρεπόμενου ορίου εκπομπών.

Οι υποχρεώσεις που απορρέουν από το Πρωτόκολλο του Κιότο ισχύουν μέχρι το 2012, αλλά έχουν ήδη αρχίσει οι διαβουλεύσεις για την πολιτική αντιμετώπισης της αλλαγής του κλίματος που θα εφαρμοστεί μετά το 2012.

Μια ευρύτερη προοπτική

Τα πρόσφατα προγράμματα δράσης έχουν επιφέρει μια μεταστροφή της πολιτικής, η οποία δεν περιορίζεται πλέον μόνο στον έλεγχο της χρήσης συγκεκριμένων ουσιών ή προϊόντων, αλλά ενθαρρύνει τη χρήση ασφαλέστερων εναλλακτικών προϊόντων και σχεδιάζει προϊόντα, όπως αυτοκίνητα, λαμβάνοντας υπόψη τον τρόπο διάλυσής τους όταν φτάσουν στο τέλος του κύκλου χρήσης τους, καθώς και τη δυνατότητα ανακύκλωσης ορισμένων κατασκευαστικών τους στοιχείων.

Συμμετοχή του κοινού

Η αειφόρος ανάπτυξη εξαρτάται από την προσωπική δέσμευση του κάθε πολίτη. Οι δημόσιες διαβουλεύσεις πρέπει να είναι κοινές διαδικασίες και να εφαρμόζονται σε ολόκληρη την χώρα για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των πολιτικών και των προγραμμάτων του δημόσιου τομέα και των επενδυτικών έργων. Η κοινοτική χρηματοδότηση διευκολύνει το έργο των τοπικών δικτύων. Το κοινοτικό σύστημα απονομής οικολογικού σήματος βοηθά τους πολίτες να κάνουν οικολογικά ορθές αγορές για ένα μεγάλο φάσμα προϊόντων και υπηρεσιών. Το EMAS (κοινοτικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου) επιτρέπει στις εταιρείες και στους οργανισμούς να επιδείξουν τα υψηλά περιβαλλοντικά τους πρότυπα.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος

Αποστολή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, ο οποίος εδρεύει στη Κοπεγχάγη, είναι η παρακολούθηση της κατάστασης του περιβάλλοντος και η έγκαιρη προειδοποίηση σε περίπτωση επικείμενων προβλημάτων. Ο Οργανισμός:

• παρέχει στους πολιτικούς ιθύνοντες πληροφορίες απαραίτητες για τη λήψη αποφάσεων
• προωθεί τις βέλτιστες πρακτικές προστασίας του περιβάλλοντος και τις βέλτιστες τεχνολογίες
• διαδίδει τα αποτελέσματα της περιβαλλοντικής έρευνας

Χρηματοδότηση της έρευνας για την αναβάθμιση του περιβάλλοντος

Οι ερευνητικές εργασίες με αντικείμενο τα περιβαλλοντικά ζητήματα και τα συστήματα προστασίας των φυσικών ενδιαιτημάτων ή του περιβάλλοντος λαμβάνουν εκτεταμένη χρηματοδότηση στο πλαίσιο ειδικών προγραμμάτων, κοινοτικών ερευνητικών προγραμμάτων και προγραμμάτων περιφερειακής ανάπτυξης. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος LIFE+, που προορίζεται ειδικά για τη χρηματοδότηση έργων αναβάθμισης του περιβάλλοντος και περιβαλλοντικών ερευνών, ανέρχεται σε 2,1 δισεκατομμύρια ευρώ για το διάστημα 2007-2013.

Ορισμένες τρίτες χώρες είναι και αυτές επιλέξιμες για χρηματοδότηση από το LIFE. Πολλές χώρες που γειτονεύουν με την ΕΕ μπορούν επίσης να λαμβάνουν χρηματοδότηση για περιβαλλοντικά έργα από το Ευρωπαϊκό Μέσο Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης.

Η αντιμετώπιση των παγκοσμίων προκλήσεων

Πολλά από τα περιβαλλοντικά προβλήματα ξεπερνούν τα σύνορα της ΕΕ. Για τον λόγο αυτό, η ΕΕ συμμετέχει σε διεθνή προγράμματα και διεθνείς συμβάσεις που καλύπτουν ευρύ φάσμα προβλημάτων, όπως είναι η όξινη βροχή, η βιοποικιλότητα, η αλλαγή του κλίματος και τα αέρια θερμοκηπίου, η απερήμωση, τα επικίνδυνα απόβλητα, οι πετρελαιοκηλίδες, οι έμμονοι οργανικοί ρύποι και η προστασία των μεγαλύτερων ποταμών και θαλασσών καθώς και των τροπικών δασών.